Prostaatkanker

Printervriendelijke versie

Iedere  man heeft een prostaat. De prostaat ligt rondom de plasbuis, vlak onder de blaas en voor de endeldarm.  Het is een klier, met de vorm en grootte van een walnoot. Een klier is een orgaan dat vocht aanmaakt en afscheidt. De prostaat is onderdeel van de voortplantingsorganen bij mannen. De prostaat bestaat uit 2 kwabben. De kwabben bevatten klierbuisjes die samen met de zaadblaasjes het prostaatvocht maken. Bij een zaadlozing komen de zaadcellen met het prostaatvocht naar buiten via de plasbuis.


Veranderingen aan de prostaat

Bij de meeste mannen wordt de prostaat na hun 30e levensjaar langzaam groter. Dit gebeurt onder invloed van mannelijke geslachtshormonen. Deze goedaardige groei van de prostaat wordt goedaardige prostaathyperplasie (BPH) genoemd. Mannen kunnen dit soms merken doordat zij plasklachten krijgen.


Prostaatkanker

Prostaatkanker is kanker van de prostaat. Prostaatkanker ontstaat in de klierbuisjes van de prostaat. Hierdoor verandert de structuur van de klierbuisjes. Een arts kan deze verandering soms voelen als een vergroting of een verharding van de prostaat. Een ander woord voor prostaatkanker is prostaatcarcinoom. Prostaatkanker komt veel voor, zeker bij oudere mannen. Vaak wordt prostaatkanker niet eens ontdekt, omdat het vaak langzaam groeit en iemand geen last van de tumor hoeft te krijgen. Soms wordt prostaatkanker bij toeval ontdekt, bijvoorbeeld bij een medische keuring.


PSA

PSA staat voor Prostaat Specifiek Antigeen en kan bepaald worden door bloed te prikken. Het PSA is een eiwit en zegt iets over de prostaat. De waarde kan onder andere verhoogd zijn bij:
- goedaardige prostaatvergroting (BPH)
- ontstekingen aan de prostaat (prostatitis)
- prostaatkanker

Een verhoogde PSA-waarde betekent dus niet direct dat iemand prostaatkanker heeft.
Sommige mannen laten hun PSA-waarde jaarlijks screenen bij de huisarts vanaf een bepaalde leeftijd. De meningen zijn verdeeld over het nut hiervan. Medisch wetenschappelijk onderzoek heeft nog niet aangetoond dat het jaarlijks screenen een verbetering geeft op de overleving van prostaatkanker.

Symptomen of klachten

Prostaatkanker hoeft niet altijd klachten te geven. Soms wordt prostaatkanker pas ontdekt als iemand klachten heeft door uitzaaiingen. Bijvoorbeeld rugklachten doordat de kanker is uitgezaaid naar de wervelkolom. In sommige gevallen krijgen mannen wel klachten. Meestal zijn dit plasklachten. Een paar voorbeelden:
- vaker moeten plassen, zowel overdag als ’s nachts
- moeite met plassen
- pijn en een branderig gevoel bij het plassen
- nadruppelen en/of een zwakke of onderbroken straal
- het gevoel dat de blaas na plassen niet leeg is
- troebele of bloederige urine
- bloed in het sperma

Plasklachten komen bij mannen op leeftijd regelmatig voor. Meestal is dit een gevolg van goedaardige prostaatvergroting. Als u last heeft van plasklachten, kunt u dit aangeven bij uw huisarts. Deze zal u verder onderzoeken of doorverwijzen naar een uroloog.


Onderzoeken

Als er een verdenking is op prostaatkanker, zal uw huisarts u doorverwijzen naar de uroloog. Er zullen onderzoeken plaatsvinden om erachter te komen of u prostaatkanker heeft.




Rectaal toucher
Hierbij onderzoekt de uroloog (of huisarts) met een vinger de prostaat, via de anus. Dit kan in verschillende houdingen: liggend op de zij, in een speciale stoel met beensteunen of terwijl u staat en wat voorover buigt. De arts kan voelen of de prostaat glad aanvoelt, of dat er misschien een verharding voelbaar is.

Echografie van de prostaat
Dit onderzoek vindt plaats in het ziekenhuis, bij de poli urologie. U ligt in een speciale stoel met beensteunen. De uroloog brengt een sonde in de anus tot bij de prostaat. Door middel van geluidsgolven wordt de prostaat in beeld gebracht. Dit geeft informatie over de grootte van de prostaat en de eventuele plek van de tumor.

Prostaatbiopsie
Tijdens een echografie van de prostaat kan de uroloog ook met een holle naald biopten (kleine stukjes weefsel) afnemen. Afhankelijk van de grootte van de prostaat en de aanwezigheid van echografisch afwijkende gebieden worden er tussen de 6 en 10 biopten genomen. De biopten worden onderzocht door de patholoog. Ongeveer 1 tot 2 weken later is de uitslag bekend. Met deze uitslag wordt bekend hoe kwaadaardig of agressief de tumor is.  Dit wordt aangegeven met de Gleason-score. De Gleason-score is een getal tussen de 6 en de 10. Hoe hoger het getal, hoe agressiever de tumor.


Aanvullende onderzoeken

Soms is het nodig om te kijken of de prostaatkanker is uitgezaaid. Hiervoor kunnen de volgende onderzoeken worden afgesproken.

CT-scan of MRI
Wanneer er sprake is van prostaatkanker, wordt er soms een CT-scan of MRI gemaakt. Hierbij ligt u op een smalle tafel en wordt u door een ring geschoven. Vanuit die ring worden tegelijkertijd verschillende foto’s gemaakt. Die worden door de computer als ‘plakjes’ samengevoegd. Zo zijn uw organen en lymfeklieren goed in beeld te brengen. Bij een MRI-prostaat wordt alleen het gebied rondom de prostaat in beeld gebracht. Dit is meestal om te onderzoeken of er doorgroei is van de tumor buiten de prostaat. De uitslag krijgt u van uw uroloog, ongeveer een week na de scan.

Botscan
Er wordt een licht radioactieve stof in een ader in uw elleboogsplooi gespoten, die zich als het ware hecht aan uitzaaiingen in de botten, als die er zijn. Met een speciale camera kan dit worden gefilmd en vastgelegd. Omdat de botscan een nucleair onderzoek is, wordt deze uitgevoerd in het Isala Ziekenhuis in Zwolle op de afdeling Nucleaire Geneeskunde. De uitslag krijgt u van uw eigen uroloog van MC Zuiderzee, meestal ongeveer een week na de scan.


Als alle uitslagen bekend zijn

Als alle uitslagen bekend zijn, kan er worden nagedacht over een geschikte behandeling. Dit kan per situatie en per persoon erg verschillen. Elke nieuwe patiënt met prostaatkanker wordt besproken in het Multidisciplinair Overleg (MDO). In dit overleg wordt met verschillende specialisten (o.a. radiotherapeut, patholoog en uroloog van het VUmc) besproken wat een passende behandeling zou zijn. Van uw uroloog hoort u wat het behandeladvies is. Soms zijn dit meerdere mogelijkheden. Uiteindelijk beslist u zelf welke behandeling uw voorkeur heeft. Tijdens dit proces wordt u begeleid door een gespecialiseerd verpleegkundige. Bij haar kunt u terecht met al uw vragen over prostaatkanker en de behandeling hiervan.


Behandeling van prostaatkanker

Er zijn veel verschillende behandelingen voor prostaatkanker. Welke behandeling voor u het beste is, is afhankelijk van:
- de mate van agressiviteit van de tumor (o.a. Gleason-score)
- de eventuele doorgroei van de tumor buiten de prostaat
- de aanwezigheid van uitzaaiingen op afstand (bijv. uitzaaiingen in de botten)
- uw leeftijd en lichamelijke conditie
- uw persoonlijke voorkeur

Hieronder volgt een korte uitleg van de meest voorkomende behandelingen.
Als er prostaatkanker bij u is vastgesteld, zullen uw uroloog en de gespecialiseerd verpleegkundige meer uitgebreide informatie geven over de verschillende behandelingen.

Behandelingen lokaal beperkte prostaatkanker

Lokaal beperkt betekent dat de kanker alleen in de prostaat zit. De behandeling is in opzet genezend.
Mogelijke behandelingen:
- actief volgen
operatief verwijderen van de prostaat
bestralen van de protaat (in- en uitwendig)


Behandelingen lokaal uitgebreide prostaatkanker

Lokaal uitgebreide prostaatkanker betekent dat de kanker is doorgegroeid tot buiten de prostaat. Soms zijn er ook uitzaaiingen in de lymfeklieren. De behandeling is in opzet genezend. Of genezing ook daadwerkelijk bereikt kan worden, hangt af van hoe uitgebreid de tumor is.
Mogelijke behandelingen:
- operatief verwijderen van de prostaat + verwijderen lymfeklieren
bestralen (meestal in combinatie met hormoontherapie)


Behandelingen uitgezaaide prostaatkanker

Uitgezaaide prostaatkanker betekent dat de kanker is uitgezaaid naar andere plekken in het lichaam. Meestal zijn dit de lymfeklieren en/of de botten. De behandeling is dan gericht op het remmen van de ziekte en het verminderen van klachten.
Mogelijke behandelingen:
- hormoontherapie
chemotherapie


Castratieresistente prostaatkanker

Er is sprake van castratieresistente prostaatkanker als de kanker niet meer reageert op behandeling met hormonen. Dit gebeurt meestal na 1 tot enkele jaren behandeling met hormonen. Als hier sprake van is, zal er door de uroloog en de oncoloog gekeken worden naar een alternatieve hormoontherapie met nieuwe medicatie.

Team

Voor de behandeling van prostaatkanker kunt u in MC Zuiderzee terecht bij de urologen dr. Commelin en dr. Wondergem. De gespecialiseerd verpleegkundigen zijn Barbara Veer en Liesbeth van Selst. Met hen kunt u laagdrempelig contact opnemen voor, tijdens en na uw behandeling.


Contact

Uw afspraak met de uroloog of gespecialiseerd verpleegkundige vindt plaats op de poli urologie in MC Zuiderzee. Voor vragen over uw afspraken kunt u tijdens kantoortijden de poli urologie bereiken door het algemene nummer van het ziekenhuis te bellen. De receptie verbindt u door. Voor inhoudelijke vragen over de behandeling van prostaatkanker kunt u tijdens kantoortijden contact opnemen met Barbara Veer of Liesbeth van Selst.

MC Zuiderzee: 0320-271911
Barbara Veer: 06 - 53563556
Liesbeth van Selst: 06 – 53563556


Patiëntenvereniging

De patiëntenvereniging voor prostaatkanker is de Prostaatkanker Stichting.
Bent u op zoek naar lotgenotencontact of wilt u meer informatie?
Ga naar www.prostaatkankerstichting.nl

Neem altijd uw identiteitsbewijs en medicatieoverzicht mee naar uw afspraak in het ziekenhuis! Dit geldt ook voor kinderen.
Het is nodig om uw onderzoek, opname of afspraak/behandeling zo veilig mogelijk te laten verlopen. Meer weten? Kijk op onze webpagina over Inschrijving & Identificatie.

Contract met zorgverzekeraars
Wij zijn door alle verzekeraars gecontracteerd, maar niet voor alle zorg. Wij adviseren u bij uw verzekeraar na te gaan of de zorg waarvoor u komt, vergoed wordt.